ربا و رباخواری و ربا خواران (قسمت اول)

۱۰م شهریور, ۱۳۹۹ -

چاپ اين مطلب چاپ اين مطلب

در فرهنگ ما رباخواری یکی از بدترین و زشت ترین شیوه  های درآمد است بطوریکه آن را در اسلام بدتر از «زنا با مادر»  تشبیه کرده  اند.

مرحوم علّامه طباطبایی می  گویند: در عمل نزولخواری، یک طرف به دلیل آنکه مبلغی پول اضافه دارد، آن را به نزول می  دهد و بعد از مدتی بدون این که هیچ کاری کرده باشد با بهره آن را پس می  گیرد. در حالیکه در مقابل، شخصی که به شدت نیاز به پول دارد، حاضر می  شود به هر شکل ممکن، هر چه دارد گرو بگذارد و مقداری پول، با نزول وام بگیرد تا بعد از مدتی آن را با بهره اضافه پس بدهد که معمولاً هم نمی  تواند. حاصل کار این است که پول دار بی رحم، مدام پول دارتر می  شود و فقیر بدبخت مدام فقیرتر می  گردد.

منشاء شیوع این پدیده شوم، در روانشناسی آدم دنیا طلب و حریص است که از یک سو با حرص و طمع شدید، مایل است هر روز ثروت بیشتری داشته و داراییش را افزون کند و از سوی دیگر این حرص و طمع آنچنان چشم و دلش را کور و بسته می کند که از فقر و نیاز دیگران هیچ متأثر نشده و بلکه نیاز آنان را وسیله اقناع مطامع خود می  یابد.

یهودیها به دلیل اعتقاد به «برتری قومی خود و برگزیدگی نژادی» در اوج خودخواهی و خود پسندی، کمترین ترحمی به غیر یهود نداشته و ضمن این که هر بلایی را به سر آنها می  آورند، ربا خواری را هم به یک شیوه رایج در فرهنگ خود در آورده  اند بطوریکه در سراسر جهان، رباخوار، یعنی یهودی؛ و بخش عمده  ای از گرفتاری   های یهودی  ها در بین مردم جهان، به خاطر همین خصیصه انهاست. ویل دورانت در کتاب مفصّل تاریخ تمدّن خود، مکرراً مواردی را یاد می  کند که کار به جایی رسیده است که مردم از شدت خشم و نفرت، با بهانه  ای، بر سر آنها ریخته و زن و مرد و کوچک و بزرگشان را قتل عام کرده  اند.

رباخواری، اگر در جامعه  ای رواج پیدا کند ـ که امروز متأسفانه در سراسر جهان، این رواج حاصل شده است ـ مادی گری، خشونت، قساوت، دنیا طلبی، انهدام خصائل انسانی، حرص و طمع، پنهانکاری و فریبکاری، مفتخواری و … را ترویج کرده و به صورت فرهنگ و عادت همگانی در می آورد؛ آن چنان که در آورده است و هر روز شاهد رشد و رواج آن هستیم.

نظام اقتصاد اسلامی بر پایة حرمت ربا بنا شده در حالیکه نظام اقتصاد یهودی بر مبنای حلیت و روایی رباخواری شکل گرفته است.

مجموعه ای که پیش روی شماست کوششی است برای نشان دادن بخشی از ابعاد و اجزا و اضعاف و شواهد و مصادیق این پدیدة شوم؛ با این امید که در انتها هر کس به اندازة خود تصمیم بگیرد به هرمقدار که توان دارد با این رویداد همه گیر مبارزه کند ـ هر چند در حدّ مخالفت لفظی ـ تا ان  شاء الله نفرت از این جریان همگانی شده و جامعه ما را از این بلا نجات دهد.

در قرآن کریم، سوره بقره آیة ۲۷۵ می  فرماید:

 الَّذینَ یَأْکُلُونَ الرِّبا لا یَقُومُونَ إِلاَّ کَما یَقُومُ الَّذی یَتَخَبَّطُهُ الشَّیْطانُ مِنَ الْمَسِّ ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَیْعُ مِثْلُ الرِّبا وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهى‏ فَلَهُ ما سَلَفَ وَ أَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَ مَنْ عادَ فَأُولئِکَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فیها خالِدُون‏.

آنان که ربا می  خورند در قیامت چون کسانی از قبر برمی   خیزند که با فسون شیطان دیوانه شده باشند. و این به کیفر آن است که گفتند: ربا نیز چون معامله است. در حالیکه خدا معامله را حلال و ربا را حرام کرده است. هر کس که موعظة خدا به او رسید و از رباخواری باز ایستاد خدا از گناهان پیشین او درگذرد و کارش به خدا واگذار می  شود. و آنان که بدان کار بازگردند، اهل جهنمند و جاودانه در آن خواهند بود.

سوره بقره، آیه ۲۷۶:

یَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ یُرْبِی الصَّدَقاتِ وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ کُلَّ کَفَّارٍ أَثیمٍ.

خداوند ربا را ناچیز می گرداند و صدقات را افزونی می  دهد و هیچ کفران کننده گنهکار را دوست ندارد.

در تفسیر المیزان (۱)، ذیل آیات ۲۷۵ تا ۲۸۱ سورة بقره دربارة «ربا»، مرحوم علامه طباطبایی می  نویسد: «… ربا از اوائل عمر رسول اکرم صلی الله علیه وآله و سلّم و پیش از هجرت مورد رغبت مردم بود تا این که در سوره آل عمران (۲) کاملاً از آن نهی شد …».

«… ربا در مذهب یهود بود؛ چنانکه آیة ۱۶۱ از سورة نسا: وَ أَخْذِهِمُ الرِّبَوا وَ قَدْ نُهُوا عَنْه‏ دلالت دارد؛ و آیة ۷۵ از سورة آل عمران: لَیْسَ عَلَیْنا فِی الْأُمِّیِّینَ سَبیلٌ نیز مشعر به آن است ـ و قرآن، کتاب ایشان را تصدیق کرده و نسخ ظاهری هم ننموده بود و همین اندازه برای حرمت آن در اسلام کفایت می  کرد.

مطلب دیگر آنکه آیات ربا با آیات انفاق در راه خدا، بی ارتباط نیست چنانکه جملة: یَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ یُرْبِی الصَّدَقات‏ وجملة وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَیْرٌ لَکُم‏ و همچنین مقارنت آیات ربا با آیات صدقه در سوره آل عمران و روم بر آن دلالت دارد.

قاعدةً هم باید از نظر تضّاد و مقابله باهم مربوط باشد؛ زیرا ربا، گرفتن مال بدون عوض است و صدقه دادن مال بدون عوض. و آثار بدی که بر ربا مرتبت می شود، درست و بدون استثنا مقابل آثار خوبی است که بر صدقه مرتبت می شود و هر مفسده ای در ربا برابر است با مصلحتی در انفاق؛ چنانکه صدقه موجب نشر رحمت و محبت شده پشت تنگدستان و مستمندان را راست می  کند و نظم و امنیّت اجتماع را برقرار می  سازد و آثار ربا، درست مخالف با اینهاست.

خداوند متعال در این آیات نسبت به ربا سختگیریهایی نموده که مانند آن را در هیچیک از فروع دین، جز دربارة دوستی با دشمنان دین، نکرده است؛ و تعبیراتی که در مورد سایر کبائر مانند زنا و شرب خمر و قمار و حتی قتل نفس شده، گر چه خیلی شدیداللحن است ولی به پایة تشدیدهایی که در مورد این دو امر شده نمی رسد…

عبدالله راستگو

پانوشت

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- ترجمه ۲۰ جلدی؛ جلد ۲؛ ص ۵۷۰

۲- آیة ۱۳۰


فرستاده شده در مقالات تخصصي | بدون نظر

ارسال نظر


8 + 1 =