درخت زیتون در دل صخره ها ریشه دارد (قسمت اول)

۲۷م دی, ۱۳۹۷ -

چاپ اين مطلب چاپ اين مطلب

 

نگاهی به زندگی و آثار دو هنرمند تجسمى فلسطین؛ اسماعیل شموط و تمّام أکحل

 

اشاره

در سال ۱۹۵۹ و در شهر بیروت ازدواج قلب دو هنرمند فلسطینى «‬اسماعیل شموط» و «تمام أکحل» را به هم پیوند داد اما این فقط عشق نبود که سبب پیوند این دو مىشد بلکه در کنار عشق سرنوشت و تراژدى که براى وطن این دو اتفاق افتاد نیزخانه گزیده بود. هر دو بهار زندگى خود را در باغ و طبیعت گذرانده بودند و هر دو طعم تلخ آوارگى و سختى زندگى در اردوگاه و تبعید را چشیده بودند.‬ از اینرو آنچه را که بر آنها گذشته بود نقاشى مىکردند. گزارش زیر به زندگی و آثار این دو هنرمند می پردازد.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

اسماعیل در سال ۱۹۳۰ در شهر «‬اللد» متولد شد. او پسر دوم خانواده ‬اى متوسط و متدین بود که ۸ فرزند داشت. منطقه آنها پر بود از باغ هاى پرتقال و لیمو و تاکستان هاى انگور. کار پدرش تجارت میوه و سبزى بود و با برادرش شراکت داشت. به این ترتیب بود که چشم او به دشت هاى فراخ وگلهاى رنگین‬، شقایق هاى سرخ و نرگس بازشد. خود او درباره زندگى سراسر رنگینش مىگوید: «‬در بهار سرزمین مان فلسطین، با بچه ها می ‬خندیدیم و بازى مى‬کردیم و مثل پروانه بر فرشى از طبیعتى که خداوند به زیبایى گسترده بود پرواز مىکردیم. نهرهاى کوچک آب بین دشت هاى رنگارنگ و پرگل و بر بسترى سبز از چمن جارى بود.»‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

اعیاد و مناسبت هاى هر فصل، آیین ها و سنت ها تقدس خاصى داشت‬، بچه ‬هاى کوچک موقع غروب آفتاب، تکه ‬هاى زغال و چوب را مى‬ آوردند تا با آن آتش درست کنند، بعد از نماز عشا دور آتش مى ‬نشستند. پدربزرگ و مادر بزرگ‬، یا پدر و مادر زیر این آتش بلوط و سیب زمینى مى پختند. صداى بزرگترها در فضا مى ‬پیچید که قصه ‬ها و حکایت هایى را که سینه به سینه گشته بود براى بچه ها تعریف می کردند و به این ترتیب قهرمانان این داستان ها به ذهن بچه ها پا می گذاشتند. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

تصاویرى که اسماعیل از کودکى خود به یاد دارد شبیه همان چیزهایى است که «تمّام» از زادگاهش تعریف می کند. زادگاه او یافاست که به زبان کنعانى به معنى «زیبا» است. زیبایى که بر بلنداى این شهر خود نمایى می کند و در میانه سواحل شرقى دریاى مدیترانه بین مصر و سرزمین شام خود را به رخ بیننده می کشد و مثل فانوس راهنمای کسانى است که راه خود را گم کرده‬اند. موقعیت این شهر سبب شده که مسافران از زمین و دریا و شرق و غرب رهسپارش شوند. طى سالیان بندر و قلعه هایش بارها مورد هدف قرار گیرد و شاهد درگیرى باشد. اما همیشه از میان آوارها سر بر‬آورده وآبادانى خود را بازیافته و زیبایی هایش را بازپس گرفته است. شاخه درختان پر از شکوفه ‬هاى سفید و برگ هاى سبز پرتقال همچون تاجى بر سر این شهر درخشیده. تاجى طلایى به رنگ پرتقال هاى این شهر که با نام یافا در همه جاى دنیا مشهور است. نزدیکى یافا به تل آویو که به مرکز تجمع یهودیان مهاجر به فلسطین تبدیل شده مهمترین دلیل بروز درگیرى و انقلاب هاى گوناگون دراین شهر بوده است. این شهر به پایتخت فرهنگى، رسانه اى و ادبى منطقه تبدیل شد.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

«تمام» درباره خودش می گوید: «پدرم عارف أکحل اسلحه ساز ماهرى بود که در سراسر فلسطین معروف بود. او می توانست هرنوع اسلحه و حتى ابزار آلات مکانیکى را تعمیر کند. کارگاه او بعد از کارگاه آلمانى واگنر مشهورترین کارگاه شهر بود. بنابراین طبیعى بود که با نیروهاى انقلابى در ارتباط باشد و حتى چندین بار از سوى نیروهاى تحت الحمایه بریتانیا بازداشت شد. با وجود اینکه طبیعت شغل پدرم مخفیانه و تؤام با قساوت و سنگ دلى بود، اما واقعیت درخانه ما چیزدیگرى بود. من دوعمو داشتم: اولى نجارى هنرمند بود و دومى عارف مثل پدرم در تعمیر ابزارآلات ظریف بویژه ساز و آلات موسیقى بسیار ماهر بود. برادر بزرگ تر رجب أکحل از پیشگامان موسیقى فلسطین بود و قبل از ورود رادیو به فلسطین فعالیت می کرد وآهنگ هایش روى صفحه ضبط شده است.‬ برادر دوم هم انواع ساز، مخصوصا عود را به خوبى می نواخت.» ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

کودکى اسماعیل و تمّام اینگونه سپرى شد، حرکت و رنگ و موسیقى در هنر، زندگى و مراسم هاى سنتى و دینى تجلى می یافت. شموط عید «روبین» در جنوب یافا، عید صالح نبى ‬در «رمله»، عید «یوب نبى» در سواحل یافا، عید «موسى نبى» در قدس و اریحا «‬عید لد» را در زادگاهش به یاد می آورد. به این ترتیب موسیقى و رنگ زیر سایه درختان زیتون در هم می آمیخت. یعنى همانجایى که چیزى می خوردند، بازى می کردند، آواز می خواندند و می رقصیدند، در کنار هم می نشستند و داستان هایى را که سینه به سینه گشته بود براى هم تعریف مى کردند، اما همه اینها متعلق به زمان قبل از اشغال بود.‬

‬‬‬‬‬‬‬‬

 

اشرف ابوالیزید‬‬

مترجم: شیما صابری

 


فرستاده شده در اخبار،ادبيات مقاومت | بدون نظر

ارسال نظر


+ 9 = 18