سرزمین مقدّس؛ از توطئۀ اشغال تا حماسۀ انقلاب ۱

۱۸م خرداد, ۱۳۹۷ -

چاپ اين مطلب چاپ اين مطلب

سیّدمرتضی آوینی

قسمت اول: سرزمین مقدس
فلسطین منطقه‌ای است عربی که از طرف غرب به دریای مدیترانه، از شمال به جمهوری لبنان، از شرق به رود اردن و کشور سوریه و از ناحیۀ جنوب به شبه جزیرۀ سینا محدود می‌‌شود. به دلیل تمدن دیرینه‌ای که عرب‌های کنعانی از ۲۵۰۰ تا یک هزار سال قبل از میلاد مسیح در این سرزمین داشته‌اند فلسطین را «ارض کنعان» نیز نامیده‌اند. نام فلسطین مأخوذ از نام قوم «فلسطی» است که از قرن دوازدهم قبل از میلاد در قسمت‌های ساحلی کنعان، از سوی مدیترانه در جنوب یافا تا حدود سرزمین مصر می‌زیستند.
«عکّا» یکی از قدیمی‌ترین شهرهای فلسطینی است که بیش از چهار هزار سال قدمت تاریخی دارد. عکّا قلعه‌ای است خاکستری و سربلند برفراز دریای مدیترانه که اگرچه در طول تاریخ بارها زیر چکمه‌های اشغالگران رفته است، ولی همچنان هویت عربی خویش را حفظ کرده است. «قنات کاپری» شاهدی است بر قدمت تاریخی عکّا و هویت آن. این کانال توسط سلیمان پاشا بنا شده است.
عکّا پایتخت تجاری فلسطین بوده است. فزونی کاروان‌سراهای کهن خود گویای هویت تجاری آن است، کاروان‌سراهایی که در قرن هفدهم نیز هنوز تاجران اروپایی را که برای خرید محصولات کشاورزی به فلسطین می‌آمدند به میهمانی می‌پذیرفتند.
کاروان‌سرای «جلجولیا» در دوران حکومت ممالیک تأسیس شد و در نزدیکی آن آرامگاه شمس‌الدین، یکی از فرماندهان سپاه صلاح‌الدین ایوبی، قرار دارد. ویرانه‌های کاروان‌سرای جلجولیا به تاریخ طولانی این سرزمین و پیوند ناگسستنی آن با اسلام شهادت می‌دهد.

مسجد «جزّار» بزرگترین و بهترین مسجد شهر عکّاست. «احمد پاشای جزّار» در سال ۱۷۸۱ میلادی این مسجد را بنا کرد تا نشانه‌ای باشد بر عظمت تمدن اسلامی. احمد پاشا اولین دانشکدۀ فقه فلسطین را در این مسجد تأسیس کرد و آن را «احمدیه» نامید. علی‌رغم همۀ حوادثی که از آن پس بر فلسطین گذشت، این مسجد سالم و فعال باقی مانده و حتی خود را از آتش جنگ‌های ناپلئون نیز محفوظ داشته است.
در سال‌های اخیر عرب‌های فلسطینی مسلمان ساکن عکّا برای مقابله با تطاول و تهاجم فرهنگ‌های بیگانه این مسجد را همچون نشانه‌ای والا و گران‌قدر از تاریخ دیرپای خود با هزینۀ خویش ترمیم کردند و روح و طراوت از دست رفته را به آن بازگرداندند.

عکّا شهر حصارها و قلعه‌ها و باروهاست. این حصارها با دست‌های عرب‌های مسلمان ساخته شده است تا عکّا را به دژی از دژهای تسخیرناپذیر شرق بدل سازد. اگر این حصارها نبودند عکّا چگونه می‌توانست در برابر تهاجم بیگانگان بایستد؟ گویی ناپلئون از دو قرن پیش تاکنون بیرون از دروازه‌های شهر منتظر فتح این قلعه‌هاست، اما عکّا از خروش دریا و مهاجمان نمی‌هراسد.
بر کرانۀ دریای مدیترانه، شهر حیفا، عروس کِرْنِل از همه زیباتر است. حیفا شهر «ظاهرالعُمَر» و «عزّالدین قسّام» رهبران ملی فلسطین است.
حیفا غمی وصف‌ناپذیر دارد از آنچه که به چشم دیده است؛ ده‌ها هزار فلسطینی را که از خانه‌های خویش بیرون رانده می‌شدند و به بندر آوارگان پناه می‌آوردند یا به صحراهای عربی تبعید می‌گشتند. آیا ویرانه‌های بازمانده از دشت «صلی» بار دیگر ساکنان خویش را بازخواهد یافت؟ این دشت پُر بود از مردمان خوب و نیک‌سرشت، مردمانی که یکدیگر را دوست می‌داشتند، روغن زیتون و ادویه و لیموی ترش را دوست می‌داشتند، قهوۀ ساده و آب پرتقال را دوست می‌داشتند. خورشید و دریا و آب‌های نیلگون و ماهی‌های طلایی را، مسجدها، کلیساها، حمام‌پاشا، بارگاه خضر پیامبر و میدان «حناتیر» را دوست می‌داشتند.
از مسجد «استقلال» هنوز صدای عزّالدین قسّام به گوش می‌رسد. او همواره مردم را به قیام در برابر استعمار انگلیس و محافظت از استقلال و فرهنگ و تاریخ فلسطین دعوت می‌کرد.
در ششم ژوئن سال ۱۹۸۱ رژیم اسرائیل نظامیان و بولدوزرهای خود را به گورستان «استقلال» گسیل داشت و آن‌ها در مدتی کمتر از سه ساعت، سه هزار گور را تخریب کردند و زمین‌هایی را که استخوان‌های نیاکان فلسطینیان در آن قرار داشت شخم زدند. روزنامۀ «کُل هایفَت» عبری، از این مسئله پرده برداشت که آنان قصد دارند به جای این گورستان یک مرکز تجاری ایجاد کنند. تپّه‌های خاک، آثار باقی مانده از مسجد کوچک یا «جامع‌الصغیر» است که توسط آنان به ویرانه تبدیل شده است. مسلمانان عرب ساکن حیفا در مقابل این اقدامات ایستادگی کردند و باقی ماندۀ بنای مسجد را ترمیم کردند.
آرامگاه شیخ عزّالدین قسّام در اینجاست، و در نزدیکی آن، زادگاه او که اکنون نامش به «تِل- حنان» تبدیل شده است. آرامگاه شهیدانی که در سال ۱۹۳۶ در دفاع از استقلال فلسطین به شهادت رسیدند نیز در اینجاست. عزّالدین قسّام در سینۀ همین خاک به شهادت رسید و در همین خاک بود که نیزۀ فلسطین به گِل نشست.
در سیزدهم جولای ۱۹۷۸ رژیم اسرائیل آرامگاه قسّام و بخش زیادی از این گورستان را نابود کرد تا اینجا را به یک پارک عمومی تبدیل کند. حتی استخوان‌های قسّام نیز آنان را نگران می‌کند.

شهر یافا، سرزمین کشت پرتقال، اکنون اندوهگین است. یافا مرکز علم و فرهنگ و تمدن انسان فلسطینی است که پیش از اشغال فلسطین بیش از یکصد هزار فلسطینی در آن می‌زیسته‌اند. سراسر شهر موزه‌ای است از آثار مقدس و اماکن تاریخی. میدان ساعت با فانوس دریایی و خیابان‌های یافا، کتابی است از تاریخ دیرپای فلسیطن.
اما اکنون در یافا مساجد به رستوران‌ها و باشگاه‌های شبانه و تئاتر تبدیل می‌شوند و هر اثر تاریخی که نشان از هویت فلسطین دارد تخریب می‌شود. مسجد «اَلسِّکسِک» به یک باشگاه بلغارستانی برای تفریحات شبانه تبدیل گشته است.

یک روز زمینِ این روستا زیر چکمه‌های صهیونیست‌ها به لرزه درآمد. آن‌ها آمده بودند تا نام این روستا را از روی نقشۀ جغرافیایی محو کنند و این چنین کردند، و مردمان روستا به سایر تبعیدیان صحراهای عربی ملحق شدند.
مسجد «علی بن عُلَین» بازمانده از آن روستاست، مسجدی که نُه قرن سابقه تاریخی دارد. علی بن عُلَین از فرمانروایان مسلمان بود که در برابر هجوم و اشغال انگلیسی‌ها مقاومت کرد و در سال ۱۰۸۱ به شهادت رسید و از آن پس، این مکان زیارتگاه هزارها مسلمان شد که از سراسر کشور به زیارت آن می‌آمدند. حسن بیک، حاکم یافا، در سال ۱۹۱۶ این مسجد را بنا کرد. مساجد حافظ هویت اسلامی فلسطین هستند و لذا صهیونیست‌ها سعی دارند که مساجد را تخریب کنند.

ساکنان این ویرانه‌ها اکنون کجا هستند؟ مردمانی که رانده شده‌اند، اکنون به چه سرنوشتی دچار آمده‌اند؟ چه کسی از آنچه در اردوگاه‌های صبرا و شتیلا گذشته است سخن خواهد گفت؟ در عین‌الحِلوه، البدّاوی، نهرُالبارِد و دیگر اردوگاه‌های فلسطین چه گذشته است؟

شهر «غزۀ هاشمی‌ها» اکنون زیر آتش اشغالگران به سر می‌برد، اما علی‌رغم این وضع غیرعادی، مردمان سعی دارند تا به زندگی عادی خویش ادامه دهند.
صیادان غزّه تنها با مشکلات صید پنجه در پنجه نیفکنده‌اند؛ نگهبانان اسرائیلی سواحل دریا مشکل بزرگتری هستند. فرزندان غزّه به افق‌های نیلگون چشم دوخته‌اند و به انتظار بازگشت پدرانشان هستند. آیا آنان بازخواهند گشت؟

روستای «المالحه» در نزدیکی دیر یاسین، شهر قتل‌عام. ناگهان در یک شبِ بی‌رحم، طوفانی بر سر آنان فرود آمد و آنان را نیز آواره ساخت و در سرزمین آنان شهرک مهاجرنشین یهودی «کفرشائول» ساخته شد. آن‌گاه از شمال آفریقا مهاجران دیگری آمدند و خانه‌های اعراب فلسطینی را تصاحب کردند و نام این دیار غصبی را «عِشخُنات مِناحَت» نامیدند.

«اریحا»، سرزمین چشمه‌های خشک‌ناشدنی با مردمی تشنۀ آزادی، شهر پرتقال‌های طلایی و موز و نخل.
ویرانه‌های کاخی که خلیفۀ اموی، هشام بن عبدالملک در سال ۷۲۴ هجری قمری ساخته است. معماری این کاخ از مسجد جامع اموی در دمشق اقتباس شده است. اگرچه امویانْ غاصبِ خلافت بوده‌اند، اما معماری هنرمندانۀ این کاخْ متعلق به عصر و تمدنی است که انتساب به اسلام دارد و شاهدی است بر پیوندی تاریخی که میان سرزمین فلسطین و اسلام وجود دارد.

«بیت‌اللحم» محلّ تولد حضرت مسیح، مبشّر محبت و آزادی و رحمت است. وقتی در بیت‌اللحم صدای اذان و ناقوس کلیساها در هم می‌پیچند، اشغالگران به خشم می‌آیند. آن‌ها یک بار دیگر قصد کرده‌اند که مسیح را مصلوب کنند، اگرچه این بار نیز فرشتگان او را به آسمان رفعت می‌دهند تا در انتظار مهدی بماند. بیت‌اللحم در انتظار مهدی است تا او را آزاد کند. آفتابی متولد شده و گلی شکوفا گشته است تا تسبیح خدا گوید.

«ناصرۀ‌الجلیل» شهر یسوع ناصری است؛ مبشّر تولد او و شاهد دوران کودکی و جوانی‌اش. کلیسای «البشارت القدیمه»، مژده‌ای باستانی است و «رأس‌النّبأ» جایی است که بشارت تولد مسیح بر مریم پاکدامن نازل شد. چگونه ممکن است که این گذشته انکار شود؟ فلسطین سرزمین پیامبران است و مجرایی از برکات همیشگی آسمانی در آن گشوده است.

مسجد «قُبّۀ‌الصخره» گوهر تابناکی است که بر پیشانی شهر بیت‌المقدس می‌درخشد. این مسجد یک معجزۀ معماری است که بنای آن در سال ۶۹۱ هجری قمری در زمان عبدالملک بن مروان، خلیفۀ اموی، به پایان رسیده است. صلیبیان که بیت‌المقدس را فتح کردند، مسجد قُبّۀ‌الصخره به کلیسا مبدل گشت و بار دیگر درسال ۱۱۶۴ که صلاح‌الدین ایوبی صلیبیان را شکست داد، حرمت و قداست مسجد را به آن بازگرداند.
مسجد قُبّۀ‌الصخره فقط یک مکان جغرافیایی نیست و همه چیز آن حتی در هویت تاریخی‌اش نیز خلاصه نمی‌شود؛ نشانه‌ای است از عالم قدس، رازی است که با جان و دل مسلمانان و اعماق روح آنان پیوند دارد. تاریخ حقیقی عالم تاریخ پیامبران است و هرچه پیش آید نسبت میان مردمان و این تاریخ بریده نخواهد شد. دین و دینداری اصلی‌ترین مسئلۀ انسان است و به همین لحاظ انسان نمی‌تواند که اشیا و امکنه و وقایع تاریخ را بدون توجه به این مسئله معنا کند. انسان خود را فقط چون موجودی صاحب مختصات جغرافیایی و یا هویت تاریخی نمی‌بیند؛ او روح و موجودیت خویش را همواره در نسبت با دین معنا می‌کند. عادات و آداب و آیین‌های تاریخی انسان نیز از همین جا منشأ می‌گیرند و بنابراین، هرگز نمی‌توان هیچ مکان، زمان و یا شیئی را مجرد از موجودیت فرهنگی آن بررسی کرد. وقتی در دهم می ۱۹۸۲، اِلِن گودمن، سرباز اسرائیلیِ آمریکایی‌الاصل، ۱۸۰ گلوله به چهارسوی این مسجد شلیک می‌کند و حاج محمد یمانی، نگهبان آن را به قتل می‌رساند، این واقعه را نمی‌توان فارغ از معتقدات دینی بررسی کرد.
ما مسلمانان اشغال بیت‌المقدس را همچون جراحتی در قلب خویش می‌یابیم که جز با فتح آن و بازگشت دیگر باره‌اش به دامان اسلام التیام نمی‌یابد.
در مسجد قُبّۀ‌الصخره ۵۶ پنجره وجود دارد که از چهل پنجرۀ آن نور آفتاب به داخل می‌تابد و بالای هر یک از پنجره‌های دیگر آیه‌ای از قرآن نوشته شده است. از همین صخرۀ مقدس است که پیامبر اسلام به آسمان معراج کرد.
مسجدالاقصی، اولین قبلۀ مسلمانان و سومین حرم مطهر در اسلام، در نزدیکی همین مسجد قُبّۀ‌الصخره قرار دارد. در سال ۷۱۵ هجری قمری در زمان ولید بن عبدالملک ساختمان آن به پایان رسیده است. از سال ۱۹۶۷ که این مکان مقدس به اسارت اسرائیلیان در آمده، بارها در معرض سوزاندن و تخریب قرار گرفته است. درسال ۱۹۶۷، بیست و یکم اوت، «دِنیس روهان» به این مسجد حمله کرد و آن را به آتش کشید و در اثر این واقعه قسمت جنوبی آن تخریب شد.
اسرائیلیان به حاکمیت چند روزۀ خویش بر فلسطین و این حرم مقدس غرّه نشوند؛ بیت‌المقدس روزهای سختی را در پیش خواهد داشت و از پسِ آن به آرامشی طولانی دست خواهد یافت. تقدیر تاریخ در جنگی که میان مسلمانان با اشغالگران کنونی فلسطین روی خواهد داد معنا خواهد شد. بیت‌المقدس معرج پیامبر اسلام و پارۀ قلب ماست. چگونه می‌توانیم که آن را به دشمن واگذاریم و چشم از غیرت دینی خویش بپوشانیم؟
بیت‌المقدس! آماده باش، سپاه محمد (ص) خواهد آمد.

 

—————————-

1. نوشتار حاضر سه سال پس از آغاز انتفاضۀ اول فلسطینیان که در دسامبر ۱۹۸۷ م/ آذر ۱۳۶۶ ش، آغاز و شعله‌ور شد، از سوی سید شهیدان اهل قلم به نگارش درآمده و پیش از این، متن کامل آن با عنوان «انقلاب سنگ» در مجموعۀ وزین «نسیم حیات»، نشر ساقی، ۱۳۸۴، چاپ و منتشر شده بود.
نسیم حیات گفتار متن برنامه‌های تلویزیونی را دربرمی‌گیرد که شهید سیدمرتضی آوینی پس از رحلت حضرت امام خمینی، در فاصله سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱ ساخته


فرستاده شده در مقالات تخصصي | بدون نظر

ارسال نظر